درمان زانو و پای ضربدری بدون عمل جراحی(حرکات اصلاحی و ورزش)

پا ضربدری، شرایطی است که زاویه بالای ساق پا به طرف داخل میباشد و زانوها در تماس با یکدیگر قرار میگیرند و مچ پا ها از هم دور می شوند.

معمولا کودکان تا سن ۳ سالگی دچار کجی زانو می باشند و پای ضربدری به علت خم بودن ساق پای جنین در رحم مادر است، معمولا این کودکان تا سنین ۴ الی ۵ سالگی با پای ضربدری روبرو هستند، و پس از آن زانو شروع به صاف شدن می کند، با این حال  تعدادی از این کودکان این کج بودن اصلاح نشده و ادامه میابد. در این موارد علت کج بودن زانو ممکن است ناشی از مشکلاتی مثل بیماری  نرمی استخوان یا بدشکلی های ژنتیکی باشد.

untitled1

علائم و نشانه ها

ظاهر پاها و وضعیت زانو ها در بسیاری از موارد ابتلا به زانو ضربدری به وضوح نشان دهنده وضعیت قرارگیری نامناسب زانوها می باشد. نزدیک شدن بیش از اندازه زانوها به خط میانی بدن و فاصله داشتن قوزک داخلی مچ پاها از یکدیگر  و سایش زانوها به یکدیگر، هنگام راه رفتن از علائم پا ضربدری می باشند. سایر علایم در ادامه آورده شده اند :

  • کوتاه بودن تاندون آشیل
  • متمایل بودن کشکک ها به خارج و احتمال به وجود آمدن نیمه دررفتگی آن
  • خستگی به هنگام راه رفتن و دویدن
  • دردپشت ساق پا و جلوی ران
  • کوتاه بودن قد
  • آرتروز زود هنگام
  • سائیدگی زیاد از حد لبه داخلی کفش
  • راه رفتن باپاهای چرخیده به خارج و یا باپنجه های چرخیده به داخل

علل

به علت فشردگی پاهای جنین در رحم مادر، کودکان با زانوی ضربدری به دنیا می آیند. پاهای کودک با راه رفتن وی قوی تر می شوند و این ناهنجاری اصلاح می شود (در حدود ۱۲ تا ۱۸ ماهگی). اما در بعضی کودکان در سن ۳ سالگی، زانوهای بیش از اندازه دچار خم به سمت داخل (ناهنجاری پای ضربدری) می شوند. در این شرایط زمانی که  کودک ایستاده باشد، زانوها در کنار هم قرار می گیرند و با هم تماس دارند، اما قوزک ها از یکدیگر دور هستند.

کجی زانو در تمام کودکان تا سنین کمتر از ۶تا۷ سال شایع است، این مسئله به این دلیل است که وزن بدن کودک روی ناحیه خارجی مفصل زانو ایجاد می شود، البته این یکی از مراحل رشد طبیعی برای کودکان است. کجی زانو در کودکان معمولا بدون هیچ گونه روش درمان زانو ضربدری اصلاح می شود اما در صورتیکه کجی زانو، به خودی خود اصلاح نشود و فاصله بین مچ پاها و پاها بیشتر از ۱۰ سانتیمتر باشد و زانوها نسبت به هم متقارن نباشد در روند رشد کودک مشکلی وجود دارد. پای ضربدی می تواند در نتیجه عواملی همچون موارد زیر  ایجاد شود:

  • نرمی استخوان بر اثر کمبود ویتامین دی در بدن
  • کبود سایر مواد غذایی به ویژه ویتامین C
  • بعضی عوامل ژنتیکی نادر مانند ابتلا به سندرم کوهن
  • آسیب رسیدن به استخوان ساق پا، که در اینصورت تنها یک پا دچار ناهنجاری می شود.
  • اضافه وزن
  • در بزرگسالان زانوی ضربدری می تواند بر اثر هر گونه آسیب دیدگی مانند شکستگی مچ پا و مشکلاتی مثل آرتروز یا روماتیسم ایجاد شود

زانوی ضربدی همچنین ممکن است با مشکل صافی کف پا ارتباط داشته باشد. هنگامی که زانوها در موقعیتی قرار می گیرند که بیش از حد خم و انحنا دارد، مفصل زانو مجبور به چرخی در محل قرارگیری خود می شود. این شرایط باعث وارد شدن فشار به غضروف ها، کشیدگی تاندون ها و نیز فشار به بافت نرم داخل انحنای پا می شود.برای درمان زانوی ضربدری ابتدا باید مواردی را برسی کرد که در زیر به آن میپردازیم.

تشخیص

شما می توانید پا ضربدری را با اندازه گیری فاصله بین مچ پا ها زمان ایستادن و در حالتی که زانوها بهم چسبیده اند، تشخیص دهید. در کودکان نیز کودک را در حالت دراز کشیده قرار دهید و سپس پاها را صاف کرده و با چسباندن پاهابه یکدیگر فاصله داخل مچ پا ها را اندازه گیری کنید. اگر کودک در سن ۲ الی ۴ سال است و میزان فاصله بین مچ پاهایش ۱۰ سانتیمتر یا کمتر است، زانو ضربدری با رشد کودک اصلاح خواهد شد، اما در صورتیکه فاصله بین مچ پاها بیشتر از ۱۰ سانتیمتر باشد، کودک برای درمان پای ضربدری باید نزد متخصص درد برده شود، متخصص ابتدا فاصله بین دو قوزک داخلی مچ پا از اندازه گیری می کند، علاوه بر این موارد دیگری را نیز اندازه گیری می کند که عبارتند از:

  • ارتفاع پاها
  • تقارن در زانو ها
  • تعادل پا، لگن وساق پا
  • ارزیابی راه فتن به منظور تشخیص طبیعی بودن شیوه آن

ممکن است به منظور تشخیص دقیق علت ایجاد زانوی ضریدری پزشک تصویر برداری با اشعه ایکس را تجویز نماید. روش دقیق اندازه گیری ناهنجاری زانو ضربدری از طریق اندازه گیری زاویه رانی- درشت نی  (Tibial Femoral Angle)  با استفاده از تصویر گرفته شده با اشعه ایکس امکان پذیر می باشد.

درمان

اگر زانوی ضربدری تا زمان رسیدن کودک به سنین ۶ الی ۷ سالگی، برطرف نشد، باید به فکر درمان آن باشید.

روش های درمان پا ضربدری در سنین پایین، به راحتی و با راه های درمانی بدون جراحی امکان پذیر است . اما با بالا رفتن سن کودک میزان موفقیت این درمان ها کاهش میابد. لازم است والدین در صورت مشاهده نشانه ها و علائم پای پرانتزی در فرزند خود به متخصص درد راجعه نموده و با استفاده از روش های درمانی ارائه شده نسبت به اصلاح زانوی ضربدری اقدام کنند. در ادامه با برخی از مهمترین روش های درمانی زانو ضربدری آشنا خواهید شد:

کلینیک تخصصی زانو درد با تکیه بر تخصص و تجربه متخصصین درد خود اقدام به درمان بدون جراحی انواع ناهنجاری ها و دفورمیتی های پای کودکان از جمله زانوی ضربدری می نماید. با مراجعه به موقع درمان پای ضربدری با انجام روش های درمان بدون جراحی و به سادگی امکان پذیر خواهد بود. کلینیک تخصصی زانو درد از پیشرفته ترین روش ها و ابزار درمانی ، برای اصلاح دفرمیتی های پای کودکان استفاده می نماید.

دارو

برای کودکانی که مبتلا به دیسپلازی استخوان هستند، درمان با دارو نقش مهم و تاثیرگذاری در بهبودی خواهد داشت. برای مثال، کودکی که به راشیتیسم مقاوم به ویتامین D مبتلا است باید از داروهای مناسب برای بهبود فرآیند شکل گیری استخوان و تامین مواد معدنی مورد نیاز آن استفاده کند. بطور مشابه، کودکان مبتلا به استئوژنز ایمپرفکتا  از درمان با داروی بیفسفونات برای افزایش تراکم استخوان و کاهش احتمال شکستگی استفاده می کنند. دارو درمانی همچنین ممکن است فرآیند پیشرفت بیماری را کند کرده و از عود مجدد آن جلوگیری کند. داروهای مسکن و ضد التهاب نیز متواند در کاهش درد و التهاب ناشی از دفورمیتی زانو موثر باشد.

فیزیوتراپی و ورزش

متخصصین درد می توانند برنامه حرکات اصلاحی پای ضربدری مخصوصی را برای اصلاح زانوی ضربدری در کودکان طراحی کنند، همچنین یک برنامه ورزشی برای کمک به استحکام عضلات ضعیف طراحی می کند. شما با انجام برنامه ورزش پای ضربدری و تمرکز بر عضلاتی که به استحکام نیاز دارند، می توانید بدن خود را در وضعیت سالم و ایمن قرار دهید و  برای انواع چالش های ورزشی آموزش دیده و خطر آسیب دیدگی را محدود کنید.

حرکات کششی فاکتور مهمی در برطرف کردن زانوی ضربدری است. وقتی مفصلی در تمام اوقات در یک وضعیت غیر هم تراز قرار داشته باشد، ساختارهای مشخصی کوتاه و سفت می شوند. سفتی و خشکی مفاصل و عضلات باعث می شود که ورزش کردن و انجام حرکات استقامتی دشوار شود. متخصصن ابتدا زانوی شما را معاینه کرده، تا متوجه شود کدام ساختارها سفت شده اند و بدین ترتیب یک برنامه کششی مناسب برای شما طراحی کند.

در ادامه چند ورزش و حرکت اصلاحی پای ضربدری ذکر شده است. متخصص درد در نحوه اجرای حرکات، تعداد دفعات انجام آن در روز ، تکرار ها و چگونگی انجام تمرینات به شما آموزش خواهد داد.

  • بالا آوردن پای صاف

1

وقتی بدن شما گرم شد، روی زمین به پشت دراز بکشید، یک پای خود را صاف دراز کنید و پای دیگر  را از زانو خم کنید. عضلات ران را در پایی که صاف کرده اید را منقبض کنید و در حدود ۳۰ سانتیمتر بلند کنید و به مدت پنج ثانیه در این وضعیت باقی بمانید. مطمئن شوید که کمر و نیم تنه شما در وضعیت راحتی قرار دارند و از قوس دادن کمر پرهیز کنید. بالا آوردن پا را حداقل دو بار برای هر پا تکرار کنید. این حرکت به تقویت ماهیچه چهارسر ران کمک می کند.

 

  • چمباتمه نشستن با تکیه به دیوار

3

کنار یک دیوار بایستید و پشت خود را به آن تکیه دهید و پاشنه های پاهای خود را از هم فاصله دهید تا زمانی که خود را به پایین سر می دهید و در وضعیت چمباتمه قرار می گیرید، زانوها باید هم تراز انگشتان پا قرار بگیرند. توجه داشته باشید که پاهای شما باید به اندازه عرض شانه باز باشند و باید در زاویه ۹۰ درجه چمباتمه بزنید اما پایین تر از ۹۰ درجه نروید. به مدت ۵ تا ۱۰ ثانیه در وضعیت چمباتمه باقی بمانید، می توانید عضلات شکم خود را کمی منقبض کنید و با افزایش استحکام، مدت زمانی را که چمباتمه می زنید، را افزایش دهید.

  • فشار دادن زانو

2

روی زمین یا روی نیمکتی نشسته و پاهای خود را در مقابل خود صاف کنید و یک حوله تا زده را در پشت زانوی خود قرار دهید. عضلات چهار سر ران در پایی که حوله زیر آن قرار داده اید، منقبض کنید و پشت زانوی خود را به سمت حوله فشار دهید. به مدت سه ثانیه در این وضعیت باقی بمانید، سپس استراحت کنید و حرکت را ۱۰ بار برای هر دو پا تکرار کنید.

زانو بند (بریس)

استفاده از زانو بند طبی یا آتل در شب برای هم ترازی مجدد پاها توصیه می شود. این زانو بندهای طبی مخصوصا برای افرادی مفید هستند که یکی از افراد خانواده آنها به زانوی ضربدری مبتلا بوده است. کارکرد زانو بند شبانه ای که به کفش متصل است کشیدن زانو به سمت وضعیت درست آن است. گاهی اوقات، این زانوبندها باید به صورت سفارشی برای کودک ساخته شوند.

کفی طبی

5

کودکان مبتلا به زانوی ضربدری می توانند کفش های پاشنه بلند یا با کفی قوس دار را بپوشند. کفش های مخصوص یک گوه داخلی دارند که با صاف کردن پا به اصلاح پای ضربدری کمک می کند. در بعضی از موارد ابتلا به زانوی ضربدری، این کفش های مخصوص را می توان مجهز به بالشتک قوس دار کرد که به هم ترازی مجدد پاها همچنین درمان صافی کف پا در صورت وجود کمک کند.

کفی طبی سفارشی برای زانو ضربدری به حداقل کردن و اصلاح حرکت غیرنرمال پا و توزیع مناسب وزن در پا کمک می کند. چرخش بیش از حد پا به داخل  با کفی های طبی اصلاح می شود. این کفی ها باعث ثبات پا و اصلاح عدم تعادل ناشی از آسیب دیدگی می شوند. این کار باعث یکپارچگی عضلات کودک و محافظت از هم ترازی اسکلتی مناسب می شود.

جراحی

وقتی زانوی ضربدری با رشد کودک اصلاح نشد و دیگر روش هی درمانی هم موفقیت آمیز نبود، جراحی توسط جراح زانو را توصیه می کنیم. با توجه به سن کودک، شدت و دلیل پا ضربدری، جراح ارتوپد یکی از روش های جراحی زیر را برای اصلاح زانو ضربدری توصیه می کند.

  • جراحی رشد هدایت شونده: این جراحی رشد استخوان داخل زانو را آهسته می کند. این جراحی عموما برای کودکان در سنین رشد صورت می گیرد.
  • جراحی برش استخوان: جراحی برش استخوان شامل برش و هم ترازی کردن مجدد استخوان ها برای بهتر شدن وضعیت پاها است. این جراحی به توزیع یکسان وزن روی مفصل زانو کمک می کند.

عوارض

کودکانی که به مشکل زانوی ضربدری و کف پای صاف مبتلا هستند، هنگام دویدن عملکرد بسیار ضعیفی نسب به هم سن های خود دارند. معمولا کودک هنگام فعالیت زودتر خسته می شوند. مشکلات مربوط به زانو در بین کودکانی که دارای پای ضربدری هستند بسیار شایعتر می باشد. تغییر شکل مفصل کشکی ران در این موارد وجود دارد و این مسئله باعث عدم توازن در پاهای فرد می شود. قرارگیری نادرست استخوان کشکک در محل خود، احتمال نرمی کششکک را در این افراد بالا می برد. این مشکل همچنین با انحنای زیاد بخش داخل استخوان بالا و پایین ران بیمار همراه است (سندروم داخلی استخوان درشت نی). این مشکل بطور معمول با عنوان شین اسپلینت ساق پا شناخته می شود.

افراد مبتلا به پای ضربدری در اکثر موارد در خارج از زانوهای خود احساس درد می کنند، این زانو درد از فشار زیاد بر مفصل جانبی استخوان ران و درشت نی یا گرفتگی تاندون  ایلیوتیبال که در زیر زانو به خارجی استخوان ران، کشکک و درشت نی متصل است، ناشی می شود. این درد به دلیل قرارگیری ضعیف استخوان کشکک در بالای درشت نی و معمولا به علت کج شدن بیش از حد استخوان به داخل در هنگام تحمل وزن است.

اگر ناهنجاری زانوی ضربدری با رشد کودک اصلاح نشد، با از روش های درمانی دیگر شامل بریس، کفی طبی، ورزش، حرکات اصلاحی و... استفاده شود. جراحی برای اصلاح پای ضربدری تنها در مواردی توصیه می شود که دیگر روش های درمانی موفقیت آمیز نبوده باشند.