انواع تزریق زانو: تزریق ژل، کورتون، اوزون و پی آر پی به زانو
تزریق زانو انواع مختلفی دارد که پزشک معالجتان احتمالاً چند مورد از آنها را برایتان توضیح خواهند داد. در این مقاله با انواع تزریق زانو برای درمان آرتروز زانو یا تسکین زانو درد آشنا میشوید.
فهرست
تزریق زانو برای درمان چه عارضههایی مفید است؟
تزریق زانو علائم عارضههای زیر را برطرف میکند:
- آرتروز
- پارگی مینسیک
- آسیبدیدگی غضروف یا رباط
- آرتریت التهابی زانو
چه مادههایی در زانو تزریق میشود؟
مواد مختلفی را میتوان در زانو تزریق کرد. مخلوط داروی بیحسی موضعی و استروئید غالباً در مفصل تزریق میشود. داروی بیحسی درد را به سرعت تسکین میدهد، هرچند اثر بیحسی موقتی است و ظرف مدت کوتاهی از بین میرود. درهر حال تسکین درد شرایط را برای بیمار راحتتر میکند و پزشک پس از تزریق متوجه میشود که آیا تمام درد به زانو مربوط میشود یا درد منشأ دیگری هم دارد. استروئید که گاهی کورتیزون هم گفته میشود، داروی ضدالتهابی بسیار قدرتمندی است که البته اثر آن موضعی است و فقط داخل مفصل احساس میشود.
تزریق استروئید در زانو نسبت به تزریق دوز بالای استروئید در رگ یا مصرف درازمدت قرصهای استروئیدی عوارض کمتری را به دنبال دارد؛ چون همانطور که گفته شد، استروئید فقط به صورت موضعی، داخل مفصل زانو عمل میکند و التهاب را کاهش میدهد. به جز استروئید میتوان هیالورونیک اسید (HA) را نیز داخل مفصل زانو تزریق کرد. اسید هیالورونیک مانند مایع سینوویال مصنوعی عمل میکند و از طریق لغزنده کردن مفصل به کاهش درد و بهبود حرکت کمک میکند. تزریق اسید هیالورونیک درمان موثری برای تغییرات فرسایشی یا آرتریتی به شمار میآید.
متداولترین تزریقهای زانو عبارتند از:
- استروئیدها (کورتیکواستروئید یا کورتیزون)
- تزریق ژل در زانو (ویسکوساپلمنتیشن)
- پرولوتراپی
- اوزون تراپی
- تزریق پی آر پی (پلاسمای سرشار از پلاکت)
- تزریق سلولهای بنیادی
- تزریق مایع آمنیوتیک یا بافت بند ناف
تزریق استروئید
استروئیدها داروهای ضدالتهابی قدرتمندی برای کاهش ورم هستند. استروئید که با نام کورتیکواستروئید، کورتیزون و کورتون نیز شناخته میشود، در حال حاضر متداولترین تزریقی است که به منظور تسکین زانودرد ناشی از آرتریت و آرتروز زانو انجام میشود.
تزریق ژل در زانو
ژل در اصل مادهای شبیه به مایع طبیعی موجود در مفصل زانو است که اصطلاحاً مایع سینوویال گفته میشود؛ مایع سینوویال مانند لایهای محافظ عمل میکند و در محافظت از مفصل به غضروف کمک میکند. ژلهای مختلف حاوی مقادیر متفاوتی از اسید هیالورونیک شیمیایی هستند. پژوهشهای متعددی در زمینه تاثیر تزریق ژل انجام شده است، اما نتایج تمام این پژوهشها موید سودمند بودن تزریق ژل در زانو نیست. بااین حال به طور کلی به نظر میرسد که تزریق ژل درد را تقریباً به مدت شش ماه تسکین میدهد. درهر حال هیچ پژوهشی نشان نمیدهد که تزریق ژل برای غضروف مضر باشد و اکثر پژوهشها از مفید بودن تزریق ژل برای درمان آرتروز زانو حمایت میکنند.
پرولوتراپی
پرولو در پرولوتراپی صورت کوتاه شده واژه " proliferative" به معنای تکثیردهنده است؛ در درمان پرولوتراپی محرکی شیمیایی در زانو تزریق میشود که چرخه التیامبخشی طبیعی بدن را به راه میاندازد. اصل بنیادی پرولوتراپی ایده جدیدی نیست، اما این ایده ظرف ۱۰ ـ ۲۰ سال گذشته دوباره رواج یافته است. مادهای که در پرولوتراپی تزریق میشود، معمولاً دکستروز هایپرتونیک است که غلظت آن بالاتر از غلظت مایعات موجود در بدن است.
پژوهشهای انجام شده در زمینه پرولوتراپی موید سودمند بودن این روش است، تاثیرگذاری پرولوتراپی از PRP کمتر اما از تزریق استروئید و داروی بیحسی بیشتر است.
اوزون تراپی
اوزون همان ترکیب تشکیل دهنده لایه اوزون جو است. اوزون (O3) گونه فعال اکسیژن (O2) است. هدف از تزریق اوزون این است که اکسیژنرسانی در ناحیه آسیب دیده افزایش یابد.
تزریق پی آر پی
پلاسمای سرشار از پلاکت (PRP) از تغلیظ پلاکتهای خون گرفته شده از بیمار به دست میآید. پلاکتها فاکتورهای رشدی را آزاد میکنند که ورم را کاهش میدهند و به سلولهای غضروف کمک میکنند. پژوهشهای انجام شده در زمینه کارآمدی تزریق پی آر پی برای درمان آرتروز زانو نتایج رضایتبخشی را ارائه داده است و موثرتر بودن پی آر پی نسبت به تزریق ژل در چند مطالعه نشان داده شده است.
ماندگاری اثر تزریق پی آر پی برای درمان آرتروز خفیف زانو حدود یک سال است، اما ماندگاری اثر آن برای موارد شدیدتر آرتروز زانو کوتاهتر است. بااین حال مزیت شاخص پی آر پی خاصیت بازسازیکنندگی آن است، شواهد نشان میدهد که تزریق پی آر پی به بازسازی و ترمیم سلولهای غضروف کمک میکند. به علاوه تزریق PRP را میتوان برای درمان تاندونهای دردناک اطراف زانو نیز انجام داد.
تزریق سلول بنیادی
تزریق سلولهای بنیادی معمولاً برای درمان آرتروز زانوی شدیدتر انجام میشود. پزشک مغز استخوان را از پشت مفصل ران (ناحیه PSIS یا خار خاصره خلفی فوقانی) خارج میکند و نمونه مغز استخوان را در سانتریفیوژ میچرخاند تا سلولهای بنیادی مغز استخوان تغلیظ شود. تزریق سلولهای بنیادی برخلاف پی آر پی برای درمان بیماران مبتلا به آرتروز شدیدتر نیز مفید است. مطالعات نشان میدهد که سلولهای بنیادی مزانشیمی نیز مانند پی آر پی به ترمیم غضروف کمک میکند.
آمنیوتیک یا بافت بند ناف
این مواد مفید از بافتهای زایمانی استخراج میشود که در حالت عادی پسماند محسوب میشود. کیسه آمنیوتیک کیسهای است که نوزاد درون آن رشد میکند و مایع یا غشای آمنیوتیک از آن به دست میآید. بند ناف نیز نوزاد را به مادر متصل میکند و ژله وارتون و خون بند ناف از آن گرفته میشود. این فرآوردهها به صورت منجمد یا دهیدراته شده به پزشکان فروخته میشود.
بسیاری از تامین کنندگان محصولات فوق مدعی هستند که این مواد نیز مانند درمان با سلولهای بنیادی عمل میکنند؛ هرچند میتوان سلولهای بنیادی را از بافتهای تازه زایمان استخراج کرد، اما وقتی این محصولات ذخیره، منتقل، آمادهسازی، منجمد و یخزدایی میشود، تمام سلولهای بنیادی مزانشیمی از بین میرود. شکی نیست که این فرآوردهها حاوی فاکتورهای رشد هستند، اما غلظت فاکتورهای رشد در این فرآوردهها حتی از غلظت فاکتورهای رشد در محلول PRP نیز کمتر است. بااین حال مایع آمنیوتیک و خون بند ناف حاوی فاکتورهای رشد منحصربه فرد و مفید برای غضروف هستند.
تزریق زانو چگونه انجام میشود؟
پزشک برای این که مطمئن شود، سوزن را در محل مناسبی وارد میکند، تزریق زانو را تحت هدایت رادیوگرافی انجام میدهد. وقتی به نظر برسد که سوزن در محل صحیح قرار گرفته است، پزشک ماده رنگی حاجب را در مفصل تزریق میکند تا مطمئن شود که نوک سوزن دقیقاً داخل مفصل قرار دارد. سپس داروی بیحسی، استروئید یا هیالورونیک اسید درون مفصل تزریق میشود.
تزریق درون مفصلی تحت هدایت رادیوگرافی در اتاق عمل انجام میشود و متخصص مقدار کمی داروی بیحسی موضعی را روی پوست میزند تا تزریق زانو برای بیمار راحتتر شود. انجام شدن تزریق زانو در اتاق عمل تمیزترین محیط ممکن را برای درمان فراهم میکند و به این ترتیب احتمال بروز عفونت به حداقل میرسد.
تزریق زانو عملی سرپایی و سریع است و نیازی به بیهوشی عمومی ندارد. بیماران ۳۰ ـ ۶۰ دقیقه بعد از تزریق مرخص میشوند.
اجازه ندهید که پزشک تزریق زانو را بدون استفاده از سونوگرافی یا رادیوگرافی انجام بدهد، چون احتمال موفقیت تزریق کورکورانه پایین است و ممکن است دارو وارد مفصل زانو نشود.
موثر بودن تزریق زانو
تزریق درون مفصل زانو عارضههایی مانند آرتریت و آرتروز را درمان نمیکند، اما التهاب را از بین میبرد و درد را برای مدت قابل قبولی تسکین میدهد مدت زمان تسکین درد بسته به نوع و شدت آسیبدیدگی از چند هفته تا چند ماه یا چند سال متغیر است.
مراقبتهای بعد از تزریق زانو
تزریق زانو را میتوان در مطب انجام داد و ضرورتی ندارد که تزریق در بیمارستان یا اتاق عمل انجام شود. بهتر است بعد از تزریق رانندگی نکنید، چون فعالیت زانو اثرگذاری درمان را کاهش میدهد. احتمال ورم کردن و درد گرفتن خفیف اطراف محل تزریق نیز وجود دارد. در صورت لزوم میتوانید کیسه یخ روی زانو بگذارید و تا چند روز داروی مسکن مصرف کنید.
تزریق زانو معمولاً درد را به مدت سه تا شش ماه تسکین میدهد؛ ماندگاری اثر تزریق به شرایط بیمار و تحمل درد وی بستگی دارد.
تزریق زانو برای چه کسانی مناسب نیست؟
در صورت ابتلا به عارضههای زیر حتماً موضوع را به پزشک معالجتان اطلاع بدهید:
- زخم التیام نیافته
- فشار خون بالا
- دیابت
- بیماری چشمی آب سیاه یا گلوکوم
- ضعیف یا شکننده شدن استخوانها (پوکی استخوان)
بیماران مبتلا به دیابتی که قند خونشان را تحت کنترل دارند، پس از تزریق زانو باید قند خونشان را با دقت و در دفعات بیشتری اندازهگیری کنند؛ چون تزریق هیدروکورتیزون بر میزان قند خون اثر میگذارد.
تغییرات دوز داروی تزریقی
ممکن است میزان تزریق دارو در آینده کمتر یا بیشتر شود. دوز دارو با توجه به اثر تزریق قبلی، ماندگاری اثر آن و بروز عوارض جانبی تعیین میشود.
عوارض جانبی شایع تزریق زانو
درد و ورم مفصل زانو در محل تزریق از شایعترین عوارض جانبی تزریق زانو به شمار میآیند. البته این عوارض معمولاً ظرف یک یا دو روز برطرف میشود.
همچنین ممکن است محل تزریق کبود شود؛ کبودی نیز پس از گذشت چند روز از بین میرود.
چنانچه با علائم زیر مواجه شدید، به سرعت به پزشک مراجعه کنید:
- افسردگی (برای مثال فکر کردن به خودکشی)، احساس سرخوشی یا نئشگی، نوسانات خلقی، اضطراب، دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند یا افکار عجیب و ترسناک: این موارد میتواند نشانه مشکلات روانی باشد.
- تب (بالای ۳۸ درجه سانتیگراد)، لرز، گلو درد شدید، درد گوش یا سینوس، سرفه، احساس درد هنگام ادرار کردن، زخم شدن دهان یا خوب نشدن زخمها: این موارد میتواند نشانه عفونت باشد.
- احساس خوابآلودگی یا گیجی، احساس تشنگی یا گرسنگی شدید، تکرر ادرار، گرگرفتگی، تنفس سریع یا استمشام بوی میوه از دهان: این موارد میتواند نشانه بالا بودن قند خون باشد.
- افزایش وزن در ناحیه شکم یا بالای کمر، صورت ماه شکل، سردرد شدید و دیر التیام یافتن زخمها: این موارد میتواند نشانه ابتلا به سندرم کوشینگ باشد.
همچنین در صورت مواجهه با علائم زیر نیز باید به سرعت با پزشک معالجتان تماس بگیرید:
- تنگی نفس و از نفس افتادن
- ورم کردن پاها یا بازوها
- تغییر دید
بعضی از عوارض جانبی فوق، مانند نوسانات خلقی چند روز بعد از تزریق بروز مییابد. عوارض دیگر مانند گردتر شدن صورت ممکن است هفتهها یا ماهها بعد از درمان مشاهده شود.
